حکومت دینى در عصر غیبت

بشر به دلیل ضرورت ها و نیازهاى اجتماعى خود، صورتهاى مختلفى از نظام هاى سیاسى به وجود آورده است. نظامهاى قبیله اى و حکومت هاى سلطنتى موروثى مطلقه یا مشروطه و جمهورى در قالب هاى مختلف، نمونه هاى آن هستند. در بین اندیشمندان مسلمان نیز حکومت با محتوایى دینى همواره مورد بحث بوده است و در این مورد دیدگاههاى مختلفى ارائه شده است. حکومت دینى مبتنى بر نصوص یا خلافت منتخب امت بوسیله بیعت، تراضى اهل حل و عقد، انتخاب خلیفه قبل، شوراى نخبگان، استیلایا وراثت، نمونه هایى از این دیدگاه هاست.[۱]

شیعیان در عصر حضور امام معصوم، بر نظام امامت مبتنى بر نص اتفاق نظر داشته اندولى در مورد عصر غیبت نگرشهاى متفاوتى نسبت به موضوع سیاست و دولت وجودداشته دارد.

با غیبت امام دوازدهم(عج)، علما شیعه تا مدتها همچنان بر مواضع زمان حضور امام،پاى مى فشردند یعنى؛ حکومت را حق ائمه دوازده گانه(ع) مى دانستند و کلیه حکومت هاى «غیر معصوم»، «غیر منصوب» را نامشروع تلقى مى کردند. آنان بر اساس احادیث اهل بیت(ع) در منصب افتا و قضا مردم را به علماء شیعه ارجاع مى دادند.[۲] وظیفه در مقابل حکومت هاى غاصب و سلاطین جور «تقیه» بود.[۳] براى علما و مردم قیام و مبارزه با حکام غاصب، بدون اذن و حضور امام معصوم، حرام تلقى مى شد[۴] و قیام براى تشکیل حکومت عادلانه موکول به ظهور امام زمان(عج) شده بود.[۵]

احتمالاً به نظر علما این وضعیت طولانى و پایدار نبود چون آنان ظهور امام را نزدیک تصور مى کردند و در امور مالى، تصرف در سهم امام را جایز نمى دانستند بلکه فتوا به نگهدارى، ودیعه گذاشتن یا دفن آن براى امام زمان(عج) مى دادند تا پس از ظهور، آن راتحویل ایشان دهند یا چون طبق روایات، در زمان ایشان گنج ها استخراج مى گردد، این اموال به دست حضرتش برسد.[۶]